Pleidooi voor een minderheidskabinet

Complimenten aan Jetten en Bontenbal

Het komt niet vaak voor dat ik iets positiefs over politici zeg. Dit zeldzame moment mag gevierd worden (op een dag die ik overigens al vier). Rob Jetten en Henri Bontenbal van D66 resp. CDA hebben gedaan wat nodig is: ze hebben een agenda geformuleerd die de basis voor een regeerakkoord kan zijn. Het is een nieuwe maar eigentijdse stap in het formatieproces dat door iedereen als heel ingewikkeld wordt bestempeld, maar dat volgens mij eigenlijk niet is. Het is een ambitieuze agenda, die een middenkoers op het politieke spectrum vertegenwoordigt. D66 en CDA als kern van een nieuw kabinet vind ik zeer logisch.

Met het risico van zelfingenomenheid beschuldigd te worden, past het wel heel goed in mijn pleidooi van 31 oktober. Begin het proces vanuit de inhoud en beantwoord daarna de wie-vraag. Tot zo ver het goede nieuws. 

Hoe nu verder?

Andere partijen zijn uitgenodigd om zich aan te sluiten. Het risico is levensgroot dat we nu naar oude reflexen afglijden. Je ziet het eigenlijk al gebeuren. Elke partij die potentieel in beeld komt, begint zich uit te spreken tegen bepaalde delen van de agenda. Als iedereen zich nu met dit plan gaat bemoeien en het gaat amenderen, dan zijn we binnen korte tijd terug bij af.

Ik denk (in mijn onbescheidenheid) dat de juiste vraag niet gesteld is. De juiste vraag aan alle andere partijen zou moeten zijn: “Op welke punten kunnen jullie deze agenda steunen?” De opgestelde agenda moet nu eerst punt voor punt op inhoudelijke steun getoetst worden. Ik ben ervan overtuigd dat deze steun er in beginsel is, immers twee fatsoenlijke middenpartijen vinden die meerderheid per onderwerp waarschijnlijk altijd: hetzij links, hetzij rechts.

Pleidooi voor een minderheidskabinet

Het besef begint door te dringen dat een minderheidskabinet fundamentele voordelen heeft. Maarten van Rossum bij Sven legt het heel goed uit. Jesse Klaver (GL-PvdA) is faliekant tegen, maar ik ben het hartgrondig met hem oneens. Zijn conservatisme stelt me teleur. Ondanks zijn jeugdigheid denkt hij in oude patronen.

De voordelen van een minderheidskabinet met wisselende gedoogsteun zijn in een versnipperd politiek landschap met veel kleine partijen mathematisch gemakkelijk aan te tonen. Immers 4 of 5 partijen zijn het per definitie niet op alle punten eens. Het goede nieuws is dat dit ook niet hoeft. Met twee partijen als kern van het kabinet, aangevuld met bewindslieden en experts van andere partijen en van buiten de politiek die op persoonlijke titel een post vervullen, kunnen alle partijen naar hartenlust volgens hun eigen overtuiging voorstellen steunen of bestrijden, ongeacht of ze partijgenoten in dit kabinet hebben. Deze werkwijze betrekt de Kamer veel actiever, vooraf en tijdens de rit, en dat betekent ook dat iedereen zijn representatieve rol kan vervullen.

Mocht je nog niet overtuigd zijn, bedenk dan wat een meerderheidskabinet eigenlijk voor een gedrocht is. Vier of vijf partijen die ver uiteen op het spectrum liggen en het met elkaar oneens zijn, maar in complexe onderhandelingen thema’s gaan uitwisselen. Hierbij laat je bijvoorbeeld op gezondheidszorg je principes laat varen om op defensie je punt binnen te halen (of welk voorbeeld dan ook). Vervolgens is de Tweede Kamer in twee groepen verdeeld: een meerderheid van coalitiegenoten die aan fractiediscipline gebonden zijn en een minderheid van oppositiepartijen die hierdoor met zekerheid buitenspel blijven. Alle Kamerleden zijn in feite bij voorbaat uitgeschakeld. De traditionele coalitiecultuur is eigenlijk heel ondemocratisch.

 

Denemarken

Een land dat veel ervaring met minderheidskabinetten heeft, en waar deze kabinetten aantoonbaar stabieler zijn en langer leven, ligt hier niet ver vandaan. Het is een land dat op ons lijkt en waar de politiek niet minder versnipperd is dan bij ons. Anders dan in Nederland, zijn het daar de sociaaldemocraten die door de klippen laveren. Claes de Vreese vertelde er woensdag 3 december meer over (vanaf 3:40, maar het stuk hiervoor is ook interessant).

Ik ben ervan overtuigd dat dit in Nederland ook kan, maar de vraag is of de politieke cultuur hier rijp voor is. Persoonlijk leef ik tussen hoop en vrees.