Het definitieve einde van de internationale rechtsorde

 

Een heftige start van het jaar

Op deze eerste zaterdag van het nieuwe jaar kunnen we na 3 dagen al zeggen dat het jaar zeer onstuimig begonnen is. Met onbeschrijfelijk veel ellende in Crans Montana, weer veel nieuwe Russische dodelijke aanvallen op Oekraïne. En dan nog een paar oorlogen waar we weinig van horen. Dichter bij huis de afgebrande Vondelkerk, twee vuurwerk­doden en veel gewonden waarvan veel jongeren met oogletsel. Onvergeeflijk geweld tegen hulpverleners. Ons cultureel en demografisch kapitaal heeft weer een klap te verduren gehad. En de verhuftering is een verschijnsel op alle niveaus van de maatschappij en het wereldtoneel. Een bruggetje…

 

Rechteloosheid

Sinds de terugkomst van Trump in 2025 is het internationaal recht dood. Na China en Rusland hebben de VS hebben niets op met regels en geldt alleen nog de macht. Openlijke bewondering voor de grootste oorlogsmisdadiger van onze tijd (Poetin), openlijke bespotting voor de president (Zelenski) van een soeverein land dat binnengevallen is (Oekraïne), twijfel zaaien over de eigen solidariteit voor bondgenoten (NAVO-landen), openlijk bedreigen van deze bondgenoten (Canada, Groenland) en via Microsoft het afsluiten van het internationaal gerechtshof van Office-software (bij dit laatste moeten alle alarmbellen in Europa afgaan). Bij aanvallen op vermeende onbewezen drugstransporten zijn al minstens 115 doden gevallen. Let op: niets daarvan is bewezen, en het grootste drugsprobleem voor de VS komt niet uit Venezuela maar Mexico.  Sinds de inval in Venezuela vandaag (3 januari) en de ontvoering van Maduro (ik gebruik het woord president niet!) is het internationaal recht in 2026 niet alleen dood maar ook begraven.

We zijn gewaarschuwd: dit kan ook in Canada gebeuren, of in Groenland. Of in Europa. De Amerikaanse troepen zijn hier al. Een aanleiding is altijd snel gevonden. Ja echt: de VS kan een grote vijand van Europa worden. Mogen we het eindelijk een keer hardop zeggen?

Trump eist zijn plek op tussen de boeven van de wereld. Het zijn immers deze drie landen (VS, Rusland en China) die vaste leden van de VN-veiligheidsraad zijn. Dit instituut is moreel failliet. In de wereld mag alles wat kan. Er zijn geen regels.

 

Commentatoren die ik dagelijks volg, zijn Tom Lassing en Boekestijn en De Wijk. Ik kan niet anders dan het volledig met ze eens zijn. Ik begrijp de feestvierende Venezolanen heel goed, maar ze zullen snel ontdekken dat Donald het niet voor hun vrijheid maar voor hun olie gedaan heeft. We moeten nog zien hoe het verder loopt, maar het zou wel eens een ordinaire roofoverval kunnen blijken te zijn, vergelijkbaar met die van de Russen op de Donbas en de aanstaande inlijving van Taiwan door China.

 

Europa weet wat het te doen staat

Het is nog maar 10 jaar geleden dat Europa heilig in globalisering geloofde. Als grootste en laatste gelover, wel te verstaan. Als we maar Russisch gas en Arabische olie zouden kopen, onze productie in China zouden onderbrengen en militair en digitaal totaal met de VS verweven zouden blijven, dan zou niemand het in zijn hoofd halen aan deze wereldorde te gaan rammelen. De wereld had net het akkoord van Parijs getekend en samen zouden we hand in hand naar een duurzame en betere wereld migreren. Achteraf blijkt dit van een ongekende naïviteit geweest te zijn en inmiddels weten we dat alles wat toen een kracht leek, een grote zwakte is gebleken. De grootmachten deinzen er niet voor terug hun macht schaamteloos voor hun eigen gewin, macht en expansie in te zetten, ook ten koste van hun beste klanten. Handelsrelaties zijn geen enkele garantie voor vrede. De strategie globalisering heeft plaats gemaakt voor strategische autonomie, wat ongeveer het tegenovergestelde is. Een flinke klus voor een trage moloch als de EU.

Maar de EU heeft tot nu toe altijd met het mes op de keel stappen vooruit gezet. We hebben een financiële crisis gehad, een eurocrisis (Griekenland), een gezondheidscrisis (Covid) en op al deze momenten wist de EU zich te handhaven. Misschien zijn de oplossingen niet ideaal geweest, maar vooruitgang is er wel geboekt, steeds door meer Europese samenwerking. Nu hebben we een energiecrisis, klimaatcrisis en een (militaire) veiligheidscrisis op te lossen. Er zijn nu twee wegen voor ons. We kunnen door nationalisme en populisme uiteenvallen en door de drie genoemde machten uitgespeeld worden, waarbij Europa voor lange tijd irrelevant zal worden, of we kunnen door verdergaande integratie en samenwerking deze uitdagingen oplossen. De nood is nu zo hoog, dat 2026 duidelijk zal maken welke kant het op zal gaan.

Merk op dat Europa niet alleen staat. Enkele verre landen in het bijzonder zouden wel eens heel waardevolle bondgenoten kunnen zijn. Canada heeft ook zijn buik vol van zijn zuiderbuur en kiest voor Zweedse straaljagers in plaats van de JSF, tot grote woede van de VS. Japan blijft Oekraïne steunen en is opvallend assertief tegen China. Verder zijn Zuid-Korea en Australië ook natuurlijke bondgenoten. Het globale zuiden is erg door Europa verwaarloosd en inmiddels grotendeels in de BRICS-achterzak van China. Maar zo dicht is die achterzak niet. We moeten ons best doen om met de Mercosur-landen tot overeenstemming te komen en Afrika gaan herontdekken. De EU moet zich eindelijk eens geopolitiek gaan gedragen.

Ondanks de heftige start wil ik dit jaar positief en optimistisch beginnen. Te midden van al dit geweld wens ik u een voorspoedig 2026!