Formatie à la carte

 

Bericht aan Rob Jetten en D66: van harte gefeliciteerd. Ik hoop dat u enkele minuten hebt om dit artikel te lezen, dit kan ons land vele weken of maanden tijd sparen. 😉

 

Nederland van de handrem af

Nu we direct na de verkiezingen al een paar dagen in de pauzestand staan om de irrelevante vraag te beantwoorden of D66 of de PVV de grootste geworden is, pak ik deze pauze om een pleidooi te houden dat ik al twee keer eerder heb gehouden, maar nu echt gericht op de situatie van vandaag.

Wij kunnen binnen een maand een stabiel kabinet op hoofdlijnen hebben, waarbij aan de verkiezingsuitslag maximaal recht wordt gedaan. De problemen van het land worden optimaal aangepakt en geen enkele partij hoeft in haar stemgedrag concessies te doen.

Een sprookje? Te mooi om waar te zijn? Het geheim is: vergeet partijpolitiek, formeer per ministerie en kies de meest gekwalificeerde minister en staatssecretaris met een beleid dat steun van de meerderheid heeft.

Niet iedereen krijgt altijd zijn zin, maar wel altijd de meerderheid. Het kan wel (met excuus voor het lenen van de beste verkiezingsleus in vele jaren)! Sterker nog, het kan altijd na elke verkiezing. Maar zeker nu!

Coalitie versus oppositie: dat is zo 20^e eeuw!

De fout die we vanaf het eerste moment maken is dat we de wie-vraag stellen. Welke coalitie gaan we bouwen? In plaats daarvan moeten we eerst de wat-vraag en de hoe-vraag stellen. Welk beleid kan in de diverse vraagstukken van de maatschappij op een meerderheid rekenen en hoe gaan we dat uitvoeren? Het punt is: het hoeft niet altijd dezelfde meerderheid te zijn. Het zoeken naar een coalitie die een meerderheid in de Tweede Kamer heeft waarvan de partijen vervolgens allemaal pijnlijke concessies aan elkaar gaan doen, is een reflexmatige denkfout die alle vooruitgang smoort.

 

Links versus rechts: dat is echt achterhaald!

In het verlengde van voorgaande moeten we echt eens ophouden met links-rechts-denken. Ook dit was een verschijnsel van de 20^e eeuw, waar belangen van werkgevers en werknemers botsten en het juiste evenwicht veel welvaart gebracht heeft. De politiek was overzichtelijk met het CDA in het midden, dat afwisselend met PvdA (links) en VVD (rechts) een coalitie vormde, eventueel aangevuld met een kleine partij. Kleine partijen waren er toen ook al. De 21^e eeuw is anders, complexer, individualistischer, grilliger, chaotischer.

Wat mij in persoonlijke gesprekken met vrienden, familie en collega’s opvalt is dat in bijna elk gesprek de keuze op het stembiljet verschillend geweest blijkt te zijn, maar “als wij het samen voor het zeggen hadden, dan zouden we er wel uitkomen!”

Hoe mooi is dat? Dwars door de individualisering en versplintering heen is er veel meer consensus dan je zou denken. De verschillen zitten vooral in wat we belangrijk vinden en wie we vertrouwen.

 

Hoe moet het dan wel? Formeer per ministerie

Aan het werk. Laten we de koe bij de hoorn vatten en de menukaart aflopen:

• Defensie: er is een zeer breed draagvlak voor de nieuwe defensienorm. Dat Europese samenwerking tot meer efficiëntie leidt, daar is ook iedereen het over eens.
• Wonen: dat bestaande leegstand gebruikt moet worden en dat er meer gebouwd moet worden, vindt ook iedereen. Dat het stilleggen van bouwprojecten wegens enkele micromollen stikstofemissie absurd is en niets oplost, vindt ook iedereen. Stimuleer kamerverhuur: er staan honderdduizenden kamers leeg. Nu ernaar handelen en de wettelijke basis repareren. Ruimtelijke ordening is overheid, geen markt. Iedereen beseft dat inmiddels. Waar er gebouwd moet worden, dat is het democratische proces dat we (snel) moeten doorlopen. De markt kan daarna leveren maar geen regie nemen.
• Klimaat: er is een overgrote meerderheid die aan de energietransitie en de Parijse klimaatnormen wil vasthouden. Dit is tegelijk de nieuwe economie. Doorgaan.
• Europa: er is geen partij die uit de EU wil. Inhoudelijke meningsverschillen kunnen in de EU-arena uitgevochten worden, dat hoeft de formatie niet te vertragen.
• Economie: er is een breed besef dat Nederland een nieuwe investeringsronde op het punt van energie, water en infrastructuur nodig heeft. Het investeringsklimaat heeft veel aandacht nodig en daarvoor moeten de energieprijzen en de belastingtarieven op een normaal Europees niveau liggen. Daar is de EU voor, om een ongeveer gelijk speelveld te hebben.
• Migratie: misschien het lastigste onderwerp met open EU-grenzen. Maar ook hierover zie ik inmiddels veel consensus. Werkgevers die van goedkope arbeidskrachten profiteren, mogen een taak in de huisvesting van hun werknemers op zich nemen. Verder: zie punt 2. En nog twee puntjes. Mag Nederlands alsjeblieft de taal van ons land blijven? En mogen we een seculier land blijven? De twee zaken zijn voor mij niet onderhandelbaar. Dan is voor mij iedereen welkom.
• Asiel: veel minder controversieel dan voortdurend wordt voorgespiegeld. Organiseer de keten weer eens effectief, versnel de procedures. Bijdragen aan opvang elders (in de regio, zoals dat heet) kan humaan en kosteneffectief zijn, maar moet op een fatsoenlijke manier die niet in het nadeel van de asielzoeker is. Heb oog voor de veiligheid van de omgeving. Aangescherpt beleid voor overlastgevers. Het draagvlak voor asiel kan alleen hersteld worden als uitzetting van afgewezen asielzoekers succesvol georganiseerd wordt maar blijf ruimhartig voor wie oorlog ontvlucht en vraag een tegenprestatie (werk en taal). Ik ken bijna niemand die het met deze stellingen oneens is.
• Financiën: er is een meerderheid voor het opruimen van het toeslagenstelsel met behoud van bestaanszekerheid en het sterk vereenvoudigen van de belastingregels waarbij werken altijd loont.  Iedereen wil een houdbare begroting.
• Onderwijs: alle partijen zeggen hierover hetzelfde. Handel ernaar.
• Zorg: zie vorig punt. De zorg is in Nederland helemaal niet slecht. Het apparaat wordt steeds duurder en moet goed beheerst worden. Het stelsel kan eenvoudiger met meer zorg en minder management. Dit is een technocratisch organisatievraagstuk.

Ik heb al het werk al in een uurtje op hoofdlijnen onbezoldigd gedaan.

Kies vooral de meest gekwalificeerde minister en staatssecretaris voor elke plek, waarbij de partijkleur wel met het beleid moet kloppen, maar uiteindelijk minder relevant is. Bewindslieden hoeven niet politiek te zijn. Hoewel ik voorstander van een zakenkabinet ben, zal ik daar deze keer niet op aandringen als dit de vaart er weer uit haalt. Als we in termen van coalities willen blijven denken: kies voor een zo breed mogelijke coalitie. Dilan Yesilgöz, trek uw keutel tegen GL-PvdA in of de VVD krijgt zelf geen posten. Niet omdat ik dat vind, maar omdat u dat vindt. En wat zou ik van een PVV-minister vinden? Welnu, als deze een beleid zou voeren dat op de steun van een meerderheid kan rekenen, waarom niet? Ik ben tegen discriminatie en uitsluiting, dus ik zal het ook niet doen.

Kies voor een kabinet van nationale eenheid met respect voor meningsverschillen.

Het mooie van deze aanpak is: het doet er niet toe of de partijen in het kabinet met elkaar een meerderheid hebben, als elke minister maar een meerderheid achter zijn of haar beleid heeft.

 

Nawoord

U kunt stoppen met lezen. Ik houd het kort, effectief en ben op vrijdag zelfs een dag voor de planning. Laat dit de nieuwe stijl van besturen worden. Hier volgen nog een paar overwegingen, die niet in het betoog passen, als u daar nog zin in hebt:

• We hebben drie machten: (1) wetgevende, (2) uitvoerende en (3) rechterlijke. De fundamentele fout is dat we voor (1) en (2) tegelijk met maar één stem kiezen. Ik zou graag zuiver voor (1) willen stemmen (de Tweede Kamer), maar in de praktijk stemmen we voor (2): het kabinet. Hierdoor zijn er veel strategische stemmen. Daar zit al veel vervuiling aan het begin van het democratische proces.
• De rechterlijke macht (3) is geen object van directe democratie, maar via (1) wel een technocratisch instituut van indirecte democratie.
• Hier zou je nog de (4) financiële macht aan kunnen toevoegen. In theorie is dat de ECB. Hiervoor geldt hetzelfde als voor (3).
• De linkse partijen, die al jaren in de oppositie zitten, kunnen maar niet profiteren van de ontevredenheid van de kiezer over de kabinetten van de laatste 15 jaren. De afkalving gaat door. Ik vrees dat ze in het oude denken vastzitten, overigens net als veel rechtse partijen. In plaats daarvan is er de laatste decennia steeds weer een nieuwe partij die als een vuurpijl omhoogschiet, waar alle hoop op gevestigd is. Behalve nu! Er wordt veel over gezegd. Ik denk dat het antwoord deels in de tweede en derde alinea ligt.
• D66 en Rob Jetten verdienen absoluut een felicitatie, wat u ook van deze partij en haar lijsttrekker vindt. Ik denk dat de inhoud en de stijl van deze partij op dit moment het beste antwoord op de populistische trend is. En dit wordt ook internationaal opgemerkt.

Denk niet rechts, denk niet links. Doe eens fijn, en denk in de kleur van je brein.